HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn giới thiệu bài học và trả lời câu hỏi:

+ Chủ đề của bài học là gì?

+ Phần giới thiệu bài học muốn nói với chúng ta điều gì?

+ Phần Giới thiệu bài học còn cho biết ở chủ đề này các em làm quen với thể loại văn bản nào?

GV hướng dẫn HS sử dụng thiết bị số truy cập các trang web học liệu uy tín (như Thivien.net hoặc Wikipedia) để tìm kiếm và lọc dữ liệu về khái niệm "Truyện truyền kì" và danh mục 20 truyện trong "Truyền kì mạn lục" [NLS 1.1.TC1a] .

GV yêu cầu HS sử dụng AI tìm một truyện hoặc đoạn trích có yếu tố kì ảo, xác định các chi tiết kì ảo, ý nghĩa của chúng và phân biệt với những chi tiết hiện thực. HS đối chiếu với Tri thức Ngữ văn trong SGK và các nguồn chính thống để kiểm chứng thông tin, từ đó nhận diện đặc điểm của truyện kì ảo và dự đoán nội dung các văn bản sẽ học.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS quan sát, lắng nghe, suy nghĩ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Hs trả lời câu hỏi

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Gv định hướng về mục tiêu cần đạt qua bài học cho học sinh

I. GIỚI THIỆU BÀI HỌC

1. Chủ đề

Thế giới kì ảo

- Vai trò của trí tưởng tượng – yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên thế giới kì ảo, lạ lùng trong truyện truyền kì.

- Trong truyện truyền kì, mặc dù sự tưởng tượng dù phóng khoáng đến đâu cũng vẫn có mối liên hệ với thực tại đời sống.

2. Thể loại

- Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ) à Truyện truyền kì

- Dế chọi (Bồ Tùng Linh) à Truyện truyền kì

- Sơn Tinh, Thủy Tinh (trích, Nguyễn Nhược Pháp) à Thơ

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Gv yêu cầu HS đọc SGK và tìm hiểu về tri thức ngữ văn

GV tổ chức Hoạt động nhóm (4 nhóm): CHINH PHỤC TRUYỆN TRUYỀN KÌ: Yêu cầu HS trình bày sản phẩm tìm hiểu về Truyện truyền kì đã giao từ tiết trước. Tìm hiểu khái niệm, đặc điểm cốt truyện, nhân vật, không gian – thời gian, ngôn ngữ trong truyện truyền kì.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS đọc sách, suy nghĩ, tìm hiểu nội dung kiến thức và báo cáo sản phẩm nhóm

HS sử dụng AI tìm hiểu đặc điểm của truyện kì ảo, gợi ý một số tác phẩm và nhân vật tiêu biểu; nhận diện yếu tố kì ảo, yếu tố hiện thực và ý nghĩa của các chi tiết kì ảo. HS đối chiếu với Tri thức Ngữ văn, SGK và các nguồn thông tin chính thống để kiểm chứng thông tin, xác định đặc điểm thể loại và dự đoán nội dung bài học.

AI.1; AI.2; AI.3

Phiếu học tập; bảng đối chiếu thông tin giữa AI và SGK; bảng nhận diện yếu tố kì ảo và yếu tố hiện thực; phần trình bày hoặc thảo luận của HS.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

HS báo cáo sản phầm, trả lời câu hỏi

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức.

II. TRI THỨC NGỮ VĂN

* Khái niệm

- Là thể loại văn xuôi tự sự

- Phát triển mạnh mẽ từ thời trung đại

- Dùng yếu tố kì ảo làm phương thức nghệ thuật để phản ánh cuộc sống.

- Thuộc bộ phận văn học viết, tuy nhiên, sử dụng nhiều yếu tố của văn học dân gian.

- Yếu tố kì ảo và yếu tố hiện thực kết hợp, đan xen một cách linh hoạt.

- Qua những chi tiết kì ảo, người đọc có thể nhận thấy những vấn đề cốt lõi của hiện thực cũng như quan niệm và thái độ của tác giả.

Ví dụ: Trong “Truyền kì mạn lục” (Nguyễn Dữ), yếu tố kì ảo không che khuất mâu thuẫn của đời sống xã hội, nỗi thống khổ của con người, sự cảm thông với bao số phận thương tâm, tiếng nói phản kháng mạnh mẽ

* Cốt truyện

- Có khi mô phỏng truyện dân gian hoặc dã sử lưu truyền rộng rãi trong nhân dân;

- Có khi mượn từ truyện truyền kì Trung Quốc.

- Được tổ chức chủ yếu dựa trên chuỗi sự kiện sắp xếp theo trật tự tuyến tính, có quan hệ nhân quả.

Ví dụ: Cốt truyện “Tinh chuột” trong “Thánh Tông di thảo”

+ Giới thiệu về nhân vật chính – một anh học trò được cha mẹ cưới cho người vợ xinh đẹp

+ Chuỗi sự kiện được trình bày theo trật tự trước sau để nói về việc chuột hóa thành tinh làm hại người

+ Phiên tòa xét xử, trừng trị kẻ gian phu – vốn dĩ là yêu tinh chuột nhưng biến giả thành anh học trò để tư thông với vợ của người học trò khi anh ta đi học xa nhà

à Trật tự tuyến tính

* Nhân vật

- Thế giới nhân vật trong truyện truyền kì khá đa dạng, phong phú

- Nổi bật nhất là ba nhóm: thần tiên, người trần và yêu quái.

- Các nhân vật thường có những nét kì lạ, biểu hiện ở nguồn gốc ra đời, ngoại hình hay năng lực siêu nhiên,…

Nhân vật trong “Liêu trai chí dị” của Bồ Tùng Linh

- Tiên

- Ma

- Quỷ

- Các loại tinh do con vật hay cây cối hóa thành.

* Không gian, thời gian

- Không gian: Thường có sự pha trộn giữa cõi trần, cõi tiên, cõi âm, tồn tại liên thông với nhau.

- Thời gian: Có sự kết hợp chặt chẽ giữa thời gian thực và thời gian kì ảo. Thời gian thực với các điểm mốc, các niên đại xác định góp phần tạo nên giá trị hiện thực của truyện truyền kì. Thời gian kì ảo thường được sử dụng khi nói về cõi tiên, cõi âm – nơi mọi thứ ngưng đọng, không biến đổi, không giới hạn.

* Ngôn ngữ: Sử dụng nhiều điển tích, điển cố

Ví dụ: Trong “Chuyện người con gái Nam Xương”, Nguyễn Dữ sử dụng một số điển tích, điển cố như: ngọc Mị Nương; cỏ Ngu mĩ; mùa dưa chín quá kì; núi Vọng Phu, Tào Nga, Tinh Vệ; Ngựa Hồ gầm gió bắc, chim Việt đậu cành nam; mất búa đổ ngờ; ý dĩ đẩy xe, Quang Võ đổ ngờ lão tướng; Tào Tháo đến phụ ân nhân;....