Giáo án Ngữ văn 10 tích hợp NLS Học kì 2

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

+ Kể vài câu chuyện về NT khi làm quan và vụ án Lệ chi viên.

+ Qua câu chuyện phản ánh điều gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS lắng nghe, suy nghĩ và trả lời

Bước 3: Trình bày kết quả thảo luận:

- GV mời HS báo cáo kết quả, các HS khác bổ sung.

Bước 4: Nhận định, kết luận:

- GV nhận xét, bổ sung cho các câu trả lời của HS và tổng hợp kiến thức.

GV giới thiệu vào bài mới

Nguyễn Trãi là người toàn tài. Song lại gặp nhiều điều ngang trái nên ông đã về ở ẩn ở Côn Sơn. Bài thơ thể hiện nỗi lòng của ông, cụ thể như thế nào chúng ta vào bài học.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS hoàn thành phiếu học tập số 1

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh thảo luận cặp đôi

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS phát biểu, thảo luận

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV đánh giá, kết luận

*Tích hợp phát triển năng lực số:

1.1.NC1a Sử dụng công cụ tìm kiếm để thu thập các tài liệu giải thích chi tiết về luật thơ Đường luật, cách gieo vần, và các chú giải từ Hán Việt hoặc từ Nôm cổ trong bài thơ để phục vụ việc đọc hiểu sâu sắc và đáp ứng nhu cầu kiến thức cụ thể của thể loại.

* Hoạt động 2: Khám phá văn bản

* Nhiệm vụ 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu thể loại, bố cục của bài thơ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Câu hỏi số 1. Xác định thể loại, nêu bố cục của bài thơ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc cá nhân

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

Mô hình kết cấu của 1 bài thơ Đường luật thường là 2/2/2/2; 4/4; 6/2

* Nhiệm vụ 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu câu thơ mở đầu

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS trả lời câu hỏi: Câu thơ mở đầu cho biết điều gì về cuộc sống và tâm trạng của nhân vật trữ tình? (chú ý các từ ngữ (“rồi”, “ngày trường”, “hóng mát”)

Câu thơ lục ngôn thứ nhất mở đầu bài thơ có tác dụng nhấn mạnh điều gì trong cuộc sống và tâm trạng của nhân vật trữ tình?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc cá nhân

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

* Nhiệm vụ 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu 5 câu tiếp theo: Vẻ đẹp của thiên nhiên

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS trả lời câu hỏi Phân tích một số từ ngữ, hình ảnh được tác giả sử dụng để miêu tả cảnh sắc mùa hè. Từ đó, chỉ ra những nét đặc sắc trong cách cảm nhận thiên nhiên và bút pháp tả cảnh của tác giả.

Từ ngữ chỉ màu sắc?

Chi tiết, hình ảnh, âm thanh?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS thảo luận nhóm, thời gian 5p

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

*Tích hợp phát triển năng lực số:

1.2.NC1b Tìm kiếm các bài phê bình, phân tích về nghệ thuật đối và sự tài hoa của Nguyễn Trãi, cần so sánh các nguồn khác nhau để đối chiếu các luận điểm và chọn lọc những nhận định có giá trị, tính học thuật cao về nội dung và hình thức của thơ Nôm Đường luật.

* Nhiệm vụ 4: Hướng dẫn HS tìm hiểu bức tranh cuộc sống ngày hè

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS trả lời câu hỏi Cuộc sống của con người được nhà thơ tái hiện qua những âm thanh, hình ảnh nào?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS thảo luận cặp đôi

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

* Nhiệm vụ 5: Hướng dẫn HS tìm hiểu ước nguyện của nhân vật trữ tình

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS trả lời câu hỏi: Phân tích mối liên hệ giữa khung cảnh cuộc sống con người với ước nguyện của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ cuối?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS thảo luận nhóm theo bàn

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

* Nhiệm vụ 6: Hướng dẫn HS Vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của tác giả:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS trả lời câu hỏi Đọc bài thơ, bạn cảm nhận được điều gì về vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của tác giả?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc cá nhân

Bước 3: Báo cáo thảo luận

HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá, kết luận

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tổng kết

I. Đọc và tìm hiểu chung

1. Đọc:

2. Tìm hiểu chung:

a. Thơ Nôm Đường luật

- Là loại thơ được sáng tác theo thể Đường luật, viết bằng chữ Nôm, hình thành vào thế kỉ XIII

- Đặc điểm:

+ Sáng tạo dựa trên mô hình chữ Nôm.

+ Cách tân về đề tài, thi liệu, cảm hứng, bút pháp, ngôn ngữ thơ.

+ Có sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố Nôm và yếu tố Đường luật - Thành tựu:

+ Dòng văn học viết tiếng Việt chính thức xuất hiện, tồn tại, phát triển so9ng hành cùng dòng văn học chữ Hán.

+ Góp phần quan trọng vào việc tạo nên diện mạo của nền thơ trung đại Việt Nam.

b. Chùm thơ Bảo kính cảnh giới

- Gồm 61 bài trong tập Quốc âm thi tập (254 bài)

- Nội dung:

+ Giáo huấn, những trăn trở, suy tư về thế sự

+ Những khoảng khắc thư nhàn, hòa mình với thiên nhiên, cuộc sống nơi thôn dã

- Thể hiện tư tưởng, nhân cách của bậc hiền lương và vẻ đẹp phong phú của tâm hồn nghệ sĩ.

II. Khám phám văn bản:

1. Vị trí, thể loại, bố cục của bài thơ

-Bài số43 trong mục Bảo kính cảnh giới.

- Thể loại: Thất ngôn xen lục ngôn.

- Bố cục: Chia làm 2 phần:

+ sáu dòng đầu miêu tả bức tranh cuộc sống

+ hai dòng cuối thể hiện tâm tư, ước nguyện của nhà thơ.

2. Bức tranh cuộc sống (6 câu đầu)

a. Câu thơ mở đầu: Cuộc sống và tâm trạng của nhân vật trữ tình

- Thời gian: “rồi” – rỗi rãi, thư nhàn

- Không gian: “ngày trường” – ngày dài

- Hành động: “hóng mát”

- Câu thơ lục ngôn, ngắt nhịp 1/2/3

=> Cuộc sống thanh nhàn, rỗi rãi thong dong tự tại, tâm trạng thư thái của nhân vật trữ tình.

(khoảng thời gian hiếm hoi ít ỏi trong cuộc đời con người “thân” ko nhàn mà “tâm” cũng không nhàn)

b. 5 câu tiếp theo: Vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống ngày hè

* Vẻ đẹp thiên nhiên

- Từ ngữ chỉ màu sắc: “lục”, “đỏ”, “hồng” -> gam màu tươi tắn, rực rỡ

- Các chi tiết miêu tả hình ảnh: tán hoè (“đùn đùn”, “tán rợp trương”), hoa lựu (“phun thức đỏ”), ao sen (“hồng liên trì”, “tịn mùi hương”)

- Hình ảnh cây hoè: được miêu tả với màu “lục”, tán cây “đùn đùn” – gợi vẻ đẹp của vòm lá xanh tươi, bừng bừng sức sống; “rợp trương” như chiếc ô màu xanh, cành nhánh lớn lên từng giây phút, đổi thay “trông thấy”.

- Hình ảnh hoa lựu: tín hiệu đặc trưng của mùa hè, căng tràn nhựa sống, bật lên thành “thức đỏ” rực rỡ nơi đầu cành.

- Hình ảnh ao sen: dẫu cuối mùa vẫn gợi liên tưởng về một không gian thanh khiết.

=> bức tranh thiên nhiên tươi sáng, tràn đầy sức sống

* Nét đặc sắc trong cách cảm nhận thiên nhiên và bút pháp tả cảnh của tác giả.

- Sử dụng những hình ảnh, màu sắc đặc trưng của mùa hè

- Sử dụng những động từ mạnh “đùn đùn”, “giương”, “phun”, tính từ “tiễn” để diễn tả sức sống của cảnh vật.

=> Cách nhìn, cách cảm nhận thiên nhiên độc đáo: Thiên nhiên đã trở thành khách thể thẩm mĩ, được quan sát, khám phá bằng nhiều giác quan, luôn nhấn mạnh sự vận động,

=> Cách tái hiện hình tượng thiên nhiên: nghiêng về bút pháp tả thực; màu sắc và đường nét táo bạo, sống động (khác với bút pháp chấm phá, màu sắc thanh đạm, đường nét hài hoà… thường gặp trong thơ cổ).

* Bức tranh cuộc sống:

- Âm thanh của phiên chợ cá nơi làng chài, tiếng ve vang lên rộn rã trong buổi hoàng hôn gợi nhịp sống thanh bình, yên ấm.

- Tiếng đàn ve “dắng dỏi” khiến lầu tịch dương vốn im vắng, tĩnh lặng bỗng trở nên rộn rã, tươi vui…

-> bức tranh của chiều quê thanh bình, no ấm.

- Nghệ thuật: đối, đảo ngữ, từ láy.

=> tác giả có sự giao cảm mạnh mẽ và tinh tế với thiên nhiên cảnh vật và cuộc sống con người.

=> Đó là bức tranh sinh động có sự kết hợp hài hòa : đường nét, màu sắc, âm thanh, cảnh vật, con người.

=> Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống được miêu tả vào thời điểm cuối ngày nhưng sự sống ko ngừng lại. Thiên nhiên vẫn vận động với một nguồn sống dồi dào, mãnh liệt.

=> Tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu cuộc sống tha thiết của nhà thơ.

3. Ước nguyện của nhân vật trữ tình

- Bức tranh cuộc sống nhộn nhịp, cảnh sống sung túc, ấm no, đủ đầy của con người, tương đồng với lý tưởng, ước nguyện của Nguyễn Trãi

- Ước nguyện của nhà thơ:

“Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

Dân giàu đủ khắp đòi phương.”.

+ khát vọng về một cuộc sống no đủ, bình yên cho mọi người dân ở khắp mọi nơi

+ là giấc mơ về một xã hội lí tưởng

- Nghệ thuật thể hiện:

+ Sử dụng điển tích

+ Câu thơ lục ngôn với nhịp 3/3/ngắn gọn dứt khoát thể hiện sự dồn nén cảm xúc của bài thơ

=> điểm kết tụ của hồn thơ Ức Trai không phải ở thiên nhiên tạo vật mà ở chính cuộc sống con người, ở nhân dân.

* Vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của tác giả:

- Tâm hồn tinh tế, rộng mở, tràn đầy sức sống; nâng niu, trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống.

- Tư tưởng yêu nước, thương dân thường trực trong con người Nguyễn Trãi; dạt dào và mãnh liệt ngay cả trong những thời khắc nhà thơ có thể sống an nhàn, thư thái, cho riêng bản thân mình.

III. Tổng kết:

1. Nội dung:

Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống cảnh ngày hè và tâm sự, nỗi niềm của tác giả.

2. Nghệ thuật:

- Sáng tạo thể thơ Đường luật lcuj ngôn xen thất ngôn

- Tả cảnh ngụ tình

- Từ ngữ giản dị, gần gũi nhưng giàu cảm xúc, giàu chất gợi tả.