Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Em hãy nhận xét về các thành ngữ, tục ngữ sau: Chó ngáp phải ruồi, Mèo mù vớ cá rán, Trơn lông đỏ da,…

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS nghe GV nêu yêu cầu, hoàn thành bài tập để trình bày trước lớp.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 - 3 HS trả lời.

- Các HS khác lắng nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, khen ngợi các HS đã làm đúng, nhắc nhở HS làm chưa đúng.

- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới.

Chiếu PP hình ảnh liên quan

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS đọc thẻ nội dung trong SGK và đặt câu hỏi:

+ Nhắc lại khái niệm nói mỉa, nghịch ngữ.

+ Nêu dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả

- GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp lắng nghe, nhận xét.

Bước 4: Nhận xét, đánh giá

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

*Tích hợp phát triển năng lực số:

1.1.NC1a Học sinh nhập truy vấn ("cách nhận biết nói mỉa","ví dụ về nghịch ngữ trong văn học") để tìm kiếm và thu thập đủ thông tin lý thuyết cần thiết cho bài học.

1.1.NC1b Học sinh sử dụng dấu ngoặc kép ( "cứu quốc" + "Xuân Tóc Đỏ" ) để tìm chính xác ngữ cảnh của nghịch ngữ; hoặc tìm kiếm ví dụ nói mỉa trong các video hài kịch, châm biếm trên YouTube.

1. Khái niệm

- Nói mỉa (Tri thức NV).

- Nghịch ngữ (Tri thức NV).

2. Dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nói mỉa

- Những từ, cụm từ vốn thể hiện chiều hướng đánh giá tiêu cực về một đối tượng. Hoặc, các từ biểu thị sự đánh giá tích cực, nhưng nghĩa của cả từ, cụm từ lại thể hiện một thái độ trái ngược, hàm ý phê phán, chê bai.

- Người nói, người viết nêu những tình huống, điều kiện phi lí gắn với khả năng, hành động, sự việc đang được nói tới.

- Có sự pha trộn đáng ngờ giữa kiểu nói lịch sự và nói quá.

3. Dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nghịch ngữ

- Có sự kết hợp dường như phi lí giữa các từ mang nghĩa đối chọi ngay trong một cụm từ.

- Câu có cụm từ mang tính chất của một phụ chú khác thường đối với đối tượng được đề cập trước đó.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ: HS theo hình thức nhóm đôi (think – pair – share) và làm các bài tập ở phần Thực hành tiếng Việt (SGK, tr.45)

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS suy nghĩ, thực hiện các bài tập ở phần Thực hành tiếng Việt, trao đổi với bạn cùng nhóm đôi.

B3. Báo cáo thảo luận: HS trình bày kết quả thảo luận trước lớp, các HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có).

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét cách HS thảo luận nhóm, từ đó kết luận về những lưu ý khi giao tiếp và hợp tác trong khi thảo luận để cùng giải quyết một vấn đề (bài tập) mà GV yêu cầu/ đặt ra

- GV nhận xét, kết luận đáp án đúng của các bài tập.

*Tích hợp phát triển năng lực số:

1.1.NC1d Khi tìm kiếm các ví dụ về nói mỉa, học sinh có thể đề xuất chiến lược: 1) Tìm định nghĩa và dấu hiệu. 2) Tìm ví dụ trong văn học. 3) Mở rộng tìm ví dụ trong tin tức/báo chí (sử dụng từ khóa như "châm biếm", "mỉa mai xã hội").

1. Bài tập 1

a, Biện pháp tu từ nói mỉa: “ở cái nước có hàng triệu con voi”.

- Phần trước có vẻ được tường thuật nghiêm túc, khách quan, nhưng với cụm từ này, độc giả cảm nhận được rõ sự chế giễu ngầm ẩn, do trọng tâm thông tin đã chuyển từ sự ghi chú thoáng qua (đáng lẽ thế) về một quốc gia, xứ sở thành sự đo đếm một đối tượng khác không mấy liên quan đến nhân vật chính (Triệu Voi như một danh xưng quốc gia bị biến thành cụm từ thể hiện nội dung “tính đếm” nôm na).

- Triệu Voi (hay Vạn Tượng) vốn là một biệt danh của nước Lào từng được người Việt quen sử dụng; ở đây, Vũ Trọng Phụng đã mượn nó, đúng hơn là mượn nội dung bao hàm của nó để nói về nước Xiêm. Sự “thiếu chính xác” ở đây có thể đã được ý thức, thuộc về sự lựa chọn nhằm thể hiện ý đồ nghệ thuật riêng của tác giả.

b, Biện pháp tu từ nói mỉa: “ông đã bao công trình mới cấy được từng ấy râu” => cách miêu tả trịnh trọng một hành động bình thường, tầm thường; cách so sánh mang tính chất hạ thấp hay hạ bệ đối tượng.

2. Bài tập 2

a, Biện pháp nghịch ngữ: “giơ quả đấm chào loài người”. Cụm từ: “quả đấm” gợi ý niệm về bạo lực và sự đối kháng, trong khi hành động “chào” lại biểu thị sự thân thiện, hoà đồng.

b, Nghịch ngữ ở đây là “cơm rượu, bò lợn và quan phủ, quan tỉnh hiệp sức với nhau”. “Cơm rượu” và “bò lợn” với “quan phủ, quan tỉnh” là những đối tượng khác biệt nhau về loại và “đẳng cấp”, vậy mà bị đánh đồng trong chuỗi liệt kê, từ “hiệp sức” mang hàm ý mỉa mai, khinh miệt.

3. Bài tập 3

a, Biện pháp nghịch ngữ: “ầm ầm mà quạnh hiu”. Ở đây, có sự đối chọi về nghĩa của hai từ chính trong cụm từ. “Ầm ầm” là từ tượng thanh, thường dùng để miêu tả tình trạng âm thanh lớn, mạnh. “Quạnh hiu” diễn tả tình trạng vắng vẻ, thường là tĩnh lặng của một không gian cụ thể. Ghép “ầm ầm” bên “quạnh hiu” để diễn tả một trạng thái chung của đối tượng là việc làm khác thường.

b, Biện pháp nghịch ngữ: “nhà báo cấp tiến với xã hội và bảo thủ với gia đình”. Ở đây, “cấp tiến” và “bảo thủ” lật tẩy bản chất của đối tượng, buộc độc giả phải tập trung chú ý vào một thông tin lẽ ra là thông tin phụ của câu văn.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Giao nhiệm vụ HT: GV lần lượt giao nhiệm vụ cho HS như mục Nội dung.

B2. Thực hiện nhiệm vụ HT: HS thực hiện nhiệm vụ. GV quan sát, điều hành lớp.

B3. Báo cáo, thảo luận:

GV tổ chức cho HS báo cáo, thảo luận.

B4. Kết luận, nhận định: GV dựa vào Bảng kiểm về đoạn văn để định hướng điều chỉnh cách sửa bài tập cho HS trong tiết Ôn tập.

- Nói mỉa:

+ Người ta đồn rằng có rất nhiều người hâm mộ vì đến chậm, không mua được vé, bèn hóa ra phẫn uất và chết một cách rất thể thao, nghĩa là tự tử dần bằng thuốc phiền không có giấm thanh, hút vào phổi.

+ Còn duyên, kén cá chọn canh

Hết duyên, ếch đực cua kềnh cũng vơ.

Con duyên kén những trai tơ

Hết duyên ông lão cũng vơ làm chồng.

+ Sống thì cơm chẳng cho ăn

Chết thì xôi thịt, làm văn tế ruồi.

- Nghịch ngữ:

+ Nghĩa là bản chức yêu cầu ngài bảo tài tử của ngài phải nhuồng, phải thua nhà vô địch Xiêm ngay đi!

+ Hỡi quần chúng! Mi không hiểu gì, mi oán ta! Ta vẫn yêu quý mi mặc lòng mi chẳng rõ lòng ta!