SKKN Đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử lớp 6 theo định hướng phát triển năng lực

Mẫu sáng kiến kinh nghiệm Lịch Sử 6

Hoatieu.vn xin gửi đến các thầy cô Sáng kiến kinh nghiệm: Đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử lớp 6 theo định hướng phát triển năng lực (Chương trình mới 2023).Tài liệu này được đúc kết tâm huyết, đầy đủ, cẩn thận, giúp thầy cô thiết kế những giờ học không còn khô khan mà trở nên cuốn hút, kích thích tư duy phê phán và lòng tự hào dân tộc ở các em. Mẫu sáng kiến này không chỉ cung cấp những phương pháp giảng dạy sáng tạo, hiện đại mà còn đưa ra các bộ công cụ đánh giá năng lực người học một cách khách quan, hiệu quả, mời các thầy cô cùng tham khảo và tải về sử dụng.

• 9 mẫu SKKN môn Lịch sử - Địa lý THCS
• Báo cáo giáo viên giỏi THCS (Chương trình mới) 2026

Chương trình môn Lịch sử được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, dạy học tích cực chú trọng tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập gắn với những tình huống của cuộc sống; Gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn; Tăng cường tự học, làm việc trong nhóm nhằm phát triển các phẩm chất chủ yếu, các năng lực chung (năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo) và năng lực lịch sử cho học sinh, đáp ứng mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông.

Thông qua bộ môn sẽ giúp học sinh thấy được quá trình phát triển của một đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người và các em hiểu hơn về truyền thống tốt đẹp của dân tộc, có lòng tự hào về non sông đất nước, có những biểu hiện đúng đắn đối với quá trình học tập, xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

Nhìn chung, việc dạy và học lịch sử phải đổi mới toàn diện về: nội dung, mục tiêu, phương pháp, phương tiện... Để đảm bảo đạt được những mục đích của môn học, mang đến kiến thức, giá trị lợi ích cho học sinh, giáo viên trước hết phải đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực, lấy học sinh là trung tâm, để học sinh tự giác chủ động lĩnh hội, cập nhật kiến thức thông qua các hoạt động học tập. Có thể thấy đề tài có tính cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Mời các bạn nhấn vào nút Tải về để tải file Word/PDF SKKN Đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử lớp 6 theo định hướng phát triển năng lực.

Chuyên đề: Đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử lớp 6 theo định hướng phát triển năng lực 

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:

Môn Lịch sử có vị trí, ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ. Từ những hiểu biết về quá khứ học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào với những thành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên, xác định và làm tốt công việc, nhiệm vụ được giao. Với tầm quan trọng đó thì việc nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng - chất lượng giáo dục nói chung, luôn là mối quan tâm lớn nhất của Đảng, của Chính phủ, ngành giáo dục và nỗi trăn trở của chính những người trực tiếp tham gia nhiệm vụ giảng dạy. Trong việc nâng cao chất lượng nói chung - môn Lịch sử nói riêng thì việc cải tiến phương pháp dạy học là một nhân tố quan trọng.

Năm học 20... – 20..., HS khối lớp 5 vẫn thực hiện chương trình SGK hiện hành. Tuy nhiên việc đổi mới phương pháp dạy học ở các cấp học đều được quan tâm nhằm nâng cao chất lượng. Các nhà trường đều hướng tới dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Song thực tế thì hầu hết giáo viên chưa nắm rõ dạy như thế nào là phát triển năng lực học sinh, phát triển được năng lực gì? Cách soạn giảng bài dạy theo định hướng phát triển năng lực là như thế nào? Đặc biệt HS lớp 5 chuyển từ bậc tiểu học lên bậc trung học cơ sở sẽ có nhiều điểm bỡ ngỡ khi phải làm quen với cách học mới: Sự thay đổi về vị trí, sự ngỡ ngàng khi tiếp cận các môn học, sự bất ngờ về ghi chép. Với lí do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu chuyên đề “Đồi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử 6 theo định hướng phát triển năng lực” nhằm trao đổi, chia sẻ về những vấn đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực và giúp học sinh từng bước tiếp cận với phương pháp học của học sinh lớp 6 nói chung và môn lịch sử nói riêng.

II. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 6 HIỆN NAY:

Khi lên lớp 6 học sinh được học nhiều thầy cô giáo với nhiều môn học khác nhau (Mỗi thầy cô phụ trách một môn), mỗi thầy cô lại có phong cách cũng như phương pháp dạy học riêng và thời lượng quy định là 45 phút/1tiết học nên việc thực hiện chương trình của từng môn/tiết là không thay đổi vì hết 45 phút học sinh phải chuyển sang môn khác với thầy cô giáo khác. Như vậy nếu như trong 45 phút ấy có học sinh chưa hiểu bài, chưa ghi được bài giáo viên cũng không thể kéo dài thời gian để giảng giải tỉ mỉ cho học sinh được. Các thầy cô ít có điều kiện quan tâm giúp đỡ từng học sinh như ở Tiểu học. Đồng thời đa số giáo viên còn nặng về dạy kiến thức, ít chú ý rèn kỹ năng cho học sinh.

Ở lớp 6 phần lớn chưa được học 2 buổi/ngày; các em phải vừa nghe giảng vừa hoạt động học tập vừa tự ghi bài nên các em gặp nhiều khó khăn trong học tập. Các em mới làm quen cách học ở cấp THCS nên tốc độ học còn chậm, học sinh phải làm quen với các bài học trừu tượng. Trong môn Lịch sử ở ngay các bài đầu tiên của sách Cánh Diều, học sinh phải tìm hiểu các sự kiện lịch sử (khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập, …); hoặc tìm hiểu các loại tư liệu lịch sử, học sinh phải tự soạn bài trước ở nhà; số bài kiểm tra, thời gian kiểm tra khác nhau, nhiều hơn… cách kiểm tra miệng bằng cách học thuộc, bài tập phải viết thành văn bản nên cách viết chưa thuần thục, cách trình bày diễn đạt còn kém… Đây là một sự khác biệt giữa việc dạy học ở lớp 5 và dạy học ở lớp 6 do đó các em sẽ bỡ ngỡ với cách học này nếu như ở Tiểu học không được làm quen với phương pháp tự học.

Từ những thực trạng trên, tôi đã đổi mới phương pháp, đổi mới cách dạy môn Lịch sử, chú ý phát triển năng lực học sinh và chú ý tiếp cận dần dần với cách dạy của cấp trung học cơ sở nhằm giúp học sinh từng bước làm quen với cách học, cách ghi bài của lớp 6 và đặc biệt phát triển năng lực tự học, góp phần nâng cao chất lượng cho cả quá trình học

III. CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN

Giáo viên cần hiểu và xác định rõ được một số năng lực cơ bản học sinh trong quá trình học tập

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là mô hình dạy học nhằm phát triển tối đa năng lực của người học. Trong đó người học tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự tổ chức hướng dẫn của người dạy. Như vậy, mỗi giáo viên cần xác định được vai trò, tầm quan trọng của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh. Để học sinh có thể học tốt môn khác nói chung và môn Lịch sử nói riêng thì giáo viên cần đặc biệt chú ý đến năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

a. Năng lực tự học:

Để hình thành năng lực tự học cho học sinh, cần xây dựng hệ thống nội dung học tập logic, chặt chẽ và hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh nội dung đó bằng các việc làm cụ thể sao cho đạt được kết quả chắc chắn, qua đó nhằm khuyến khích học sinh tự tìm hiểu, tự khám phá ra kiến thức mới gần giống như kiến thức mà các em đã được học. Với những nội dung vừa phân tích ta có thể thấy “Năng lực tự học là cốt lõi trong thời đại mới”.

b. Năng lực hợp tác:

Thông qua hợp tác trong học tập người học rèn luyện được nhiều kĩ năng như tổ chức nhóm, kĩ năng lắng nghe, phản hồi tích cực, kĩ năng đánh giá, tự đánh giá, ... Học sinh lớp 6 phát triển năng lực hợp tác sẽ giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn, biết phối kết hợp với các bạn trong các hoạt động nhóm để nâng cao hiệu quả của các hoạt động học tập. Điều này giúp các em tiếp cận được dễ dàng hơn với môi trường học tập của lớp 6, của bậc trung học cơ sở.

c. Năng lực giải quyết vấn đề:

Học sinh rất cần thiết để phát triển năng lực giải quyết vấn đề bởi nó giúp học sinh nắm vững kiến thức, liên hệ giữa các kiến thức; có khả năng vận dụng các kiến thức, kĩ năng vào cuộc sống, công việc; có ý thức trách nhiệm đối với gia đình, xã hội; ý thức nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc.

Việc áp dụng các biện pháp phát triển năng lực là điều rất cần thiết đối với học sinh tiểu học, giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn và tích cực tham gia vào hoạt động của nhà trường, được bày tỏ ý kiến, tăng cường vận dụng kiến thức nhằm giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn; đồng thời cũng góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh trong các nhà trường.

1. Thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh

Trong việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực thì phương pháp học của học sinh là mối quan tâm hàng đầu. Phương pháp dạy và học tích cực đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm tích cực hoá hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của người học. Trong đó các hoạt động học tập được tổ chức,

được định hướng bởi giáo viên, người học không thụ động, chờ đợi mà tự lực, tích cực tham gia vào quá trình, tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức để giải quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển năng lực sáng tạo. Một số phương pháp giáo viên có thể sử dụng: phương pháp giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, trò chơi. Dạy và học theo hướng tích cực là dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh và chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.

Năm học 20... – 20... này đặc biệt chú trọng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh với các đặc trưng cơ bản: dạy học thông qua các hoạt động của học sinh, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học, tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác, kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

Việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm tiếp cận với cách dạy và học của lớp 6 cần thể hiện ở việc dạy học chú ý khắc sâu kiến thức cho học sinh hướng tới dạy học sinh cách tự học, tự nhớ kiến thức và tự ghi bài.

1.1. Giúp các em tìm tài liệu tham khảo:

Khi học sinh mới bước vào cấp II còn lạ lẫm với thầy cô mới, phương pháp học tập mới. Các em không còn được học tất cả bộ môn bởi một thầy cô mà thay vào đó là mỗi thầy cô phụ trách một bộ môn nhất định. Mỗi thầy cô có cách giảng dạy riêng, mỗi bộ môn có đặc thù riêng. Vì vậy các em chưa thích ứng ngay được, để giúp các em có thể nhanh chóng hòa nhập, phát huy tốt nhất khả năng của các em đối với môn Lịch sử tôi đã hướng dẫn các em tìm các tài liệu, giúp các em tự học, tự ghi nhớ kiến thức tốt hơn. Tất cả các tài liệu trên có thể tìm kiếm trên Internet. Cụ thể một số tài liệu tham khảo:

- Tài liệu thành văn

- Tài liệu tranh, ảnh

- Tài liệu văn học dân gian

- Các thuật ngữ, khái niệm lịch sử trong chương trình lớp 6 Ví dụ: “bộ lạc”, “di chỉ”….Một số thuật ngữ trong sách giáo khoa lớp 6 đã có giải thích nhưng cũng có một số thuật ngữ trong sách giáo khoa không có các em phải tự tìm hiểu ở các tài liệu khác.

- Tài liệu nhân vật hay đồ phục chế. Như trống đồng, công cụ đồ đá.

- Tài liệu trực quan quy ước gồm các loại bản đồ, đồ thị

1.2. Hướng dẫn học sinh tự học trên lớp:

1.2.1. Tự học theo nhóm:

Với hình thức này học sinh được lôi cuốn vào hoạt động học tập, tiếp thu kiến thức bằng chính khả năng của mình với sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên. Học sinh tự học theo nhóm sẽ phát huy tính tích cực của học sinh mà tinh thần cơ bản là tập trung vào học sinh, giáo viên chỉ là người tổ chức hướng dẫn, tạo cơ hội để các em tham gia tích cực, chủ động trong quá trình học tập.

Việc trước tiên giáo viên phải làm là biết cách chia nhóm, tạo kiểu nhóm, mỗi nhóm 2- 6 em, các nhóm có thể chia ngẫu nhiên hoặc chủ định, thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao thảo luận cùng nhiệm vụ hoặc khác nhiệm vụ, các em có cơ hội để thể hiện ý kiến của nhóm mình. Và cùng với đó là ý kiến của cá nhân mình. Để nâng cao tính tích cực trong thảo luận nhóm giáo viên nên có sự điều khiển sao để tất cả các thành viên trong một nhóm có thể được trình bày ý kiến không phải chỉ nhóm trưởng mới là người trình bày ý kiến. Thay vì gọi nhóm trưởng lên trình bày ý kiến thì ai dơ tay nhanh nhất trong nhóm sẽ được trả lời trước ai trả lời nhanh nhất, đúng nhất sẽ được ghi điểm cao nhất rồi ai nhanh thứ hai, đúng thứ hai sẽ được điểm cao thứ nhì …

Giáo viên có thể sử dụng một số phương pháp làm việc nhóm tích cực phù hợp với học sinh vùng khó như vùng của chúng ta, đó là sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, tạo nhóm chuyên gia để làm việc nhóm …

..............................

Mời bạn đọc cùng tải về bản DOCX hoặc PDF để xem đầy đủ nội dung thông tin và chỉnh sửa chi tiết.

Mời các bạn tham khảo các bài viết khác trong chuyên mục Dành cho giáo viên của Hoatieu.vn.