Vấn đề 1. Câu chuyện và sự kiện

Văn bản kể câu chuyện gì? Tóm tắt các sự kiện chính được kể trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.

Vấn đề 2. Tình huống và nhân vật trào phúng

1. Xác định tình huống của đoạn trích. Tình huống nào là chính? Vì sao?

2. Theo lời tác giả: “Số đỏ tập trung cao độ thể hiện sự dị dạng của con người trong một xã hội đang tư sản hoá cuối mùa”. Sự “dị dạng của con người” thể hiện như thế nào qua các nhân vật trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc?

3. Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng.

Vấn đề 3. Ngôi kể và điểm nhìn

Xác định ngôi kể, điểm nhìn đã được nhà văn lựa chọn và ý nghĩa của ngôi kể, điểm nhìn ấy trong việc làm sáng tỏ bản chất hiện thực theo khám phá và quan niệm của nhà văn.

Vấn đề 4. Ngôn ngữ

Nêu nhận xét khái quát về sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật ở đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.

Vấn đề 5. Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng

Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng thể hiện như thế nào qua đoạn trích?

Vấn đề 1. Câu chuyện và sự kiện

– Câu chuyện: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

– Sự kiện chính:

+ Tình hình chuẩn bị cho cuộc thi đấu thể thao đặc biệt: Sân quần Rollandes Varreau của Hà thành đã ghi được một chỗ rẽ cho lịch sử thể thao khi giá vào cửa là ba đồng hạng bét nhưng người xem cũng trên ba nghìn. Tất cả mọi người đều đã thua và họ đều hi vọng vào Xuân Tóc Đỏ. Tất cả các quan chức cấp cao của hai nước đã an toạ nhưng Tổng cục thể thao Bắc Kì đang lo sốt vó khi không thấy hai nhà đương kim Hải và Thụ. Cuối cùng, để chữa cháy họ mời quán quân Xiêm La đấu với Xuân Tóc Đỏ.

+ Diễn biến kịch tính của “ván quần” giữa Xuân Tóc Đỏ và quán quân quần vợt Xiêm La: Trong trận đấu, Xuân đã chiếm được ưu thế hơn so với quán quân Xiêm. Điều đó khiến vua Xiêm tức giận và doạ dẫm chiến tranh sẽ nổ ra nếu Xuân thắng, ông Giám đốc chính trị Đông Dương đã phải tìm ông Văn Minh để bảo Xuân Tóc Đỏ nhường quán quân Xiêm La.

+ Màn hùng biện của Xuân Tóc Đỏ và sự tung hô của dân chúng: Xuân nghe vậy thì nhường bàn cuối khiến công chúng, khán giả sững sờ. Ban đầu họ có vẻ đả đảo Xuân nhưng với với sự lẻo mép, khôn lỏi của mình, Xuân đã thuyết phục quần chúng bằng tài diễn thuyết. Hắn tỏ vẻ trịch thượng và tự cho rằng mình đã bỏ qua lòng tự trọng mà cứu đất nước. Lúc này, quần chúng lại coi hắn như người hùng cứu quốc thực thụ và tán tụng, ngợi ca.

Vấn đề 2. Tình huống và nhân vật trào phúng

1. Tình huống

– Tình huống 1: Hai nhà quán quân cũ là Hải và Thụ mất tích, dẫn đến nguy cơ trận chung kết quần vợt phải hoãn, đồng thời cũng tạo cơ hội cho Xuân Tóc Đỏ được ra sân tỉ thí với quán quân Xiêm La.

– Tình huống 2: Xuân Tóc Đỏ thắng điểm quán quân Xiêm La, vô tình đẩy hai nước Việt, Xiêm đến miệng hố chiến tranh – một tình trạng nguy cấp phải giải quyết kịp thời.

– Tình huống 3: Đông đảo khán giả đả đảo Xuân, đòi được giải thích, buộc Xuân và ông bầu Văn Minh phải biện xảo để xoay ngược thế cờ.

Trong ba tình huống nêu trên, tình huống chính là tình huống 2. Bởi vì, tình huống này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt của toàn bộ sự kiện được kể, nó liên quan chặt chẽ đến cao trào của sự kiện, nói lên “số đỏ” của nhân vật Xuân, phơi bày toàn bộ sự bịp bợm của màn kịch đang diễn ra.

......................

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV giao nhiệm vụ cho HS thực hiện như mục nội dung.

Cụ thể: GV cho HS nghe bài hát ca ngợi Người và đưa ra câu hỏi: Suy nghĩ của em về Bác qua sự hiểu biết của em cùng bài hát này?

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

HS nghe bài hát, suy nghĩ và trả lời

B3. Báo cáo thảo luận:

HS chia sẻ câu trả lời trong khoảng 30 giây.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV sử dụng câu trả lời của HS để dẫn dắt vào bài học.

Hồ Chí Minh là một vị lãnh tụ vĩ đại và cũng là một tác giả văn học lớn. Người đã để lại một di sản văn học đồ sộ phục vụ đắc lực cho quá trình đấu tranh cách mạng. Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu một số nét chính về tiểu sử và sự nghiệp của Người.

HS nghe bài hát Bác hồ - Một tình yêu bao la (NSND Thu Hiền)

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV có thể hướng dẫn HS chơi trò chơi mảnh ghép với các từ khóa bằng hình thức trắc nghiệm

- HS tương tác trả lời câu hỏi trắc nghiệm dưới hình thức trò chơi học tập.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

HS vận dụng tri thức ngữ văn, thực hiện nhiệm vụ, suy nghĩ chọn câu trả lời đúng.

B3. Báo cáo thảo luận

HS chia sẻ kiến thức đã biết, nhận xét câu trả lời của bạn.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV chốt lại những thông tin quan trọng trong phần tri thức ngữ văn làm nền tảng đọc hiểu văn bản.

GV dẫn chứng:mà thơ văn Hồ Chí Minh là một ví dụ tiêu biểu:

Nay ở trong thơ nên có thép

Nhà thơ cũng phải biết xung phong

Nhật kí trong tù

Hay: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”

* TRI THỨC NGỮ VĂN

1. Quan điểm sáng tác:

- Là hệ thống tư tưởng, nguyên tắc chi phối hoạt động sáng tác của nhà văn do chính nhà văn xác định dựa trên những trải nghiệm đời sống và nghệ thuật của mình.

- Quan điểm sáng tác có thể được chính nhà văn phát biểu một cách tường minh nhưng nhiều khi lại được độc giả khái quát nên dựa vào sự ổn định trong cách nhà văn lựa chọn đề tài, xác định chủ đề, bày tỏ thái độ trước đối tượng miêu tả và vận dụng các phương thức, phương tiện nghệ thuật.

- Đối với các nhà văn cách mạng, quan điểm sáng tác thường được tuyên bố công khai, gắn với sự lựa chọn một thái độ chính trị dứt khoát, do đặc điểm của thời đại cách mạng quy định. Chính điều này làm nên tính đặc thù của những sáng tác thuộc loại hình văn học cách mạng

2. Đánh giá một tác giả, tác phẩm văn học

Khi đánh giá một tác giả, tác phẩm văn học, cần huy động kiến thức nhiều mặt và phải dựa trên những tiêu chí xác đáng.

+ Điều quan trọng là phải đặt đối tượng vào tiến trình văn học để nhận ra mức độ đóng góp về nội dung tư tưởng và nghệ thuật của tác giả, tác phẩm đó. Những tác giải, tác phẩm lớn thường đạt được thành tựu quan trọng trong việc tổng hợp kinh nghiệm nghệ thuật phong phú của các giai đoạn văn học đã qua, tạo được bước phát triển có ý nghĩa cho văn học ở giai đoạn mới.

+ Tuy khó tránh khỏi một số hạn chế do sự ràng buộc của thời đại, nhưng những tác giả, tác phẩm thực sự có tầm vóc thường chạm được vào các vấn đề nhân sinh vĩnh cửu, để tiếp tục đồng hành cùng bao lớp người đọc đến sau.

3. Tính khẳng định, phủ định trong văn bản nghị luận

- Trong văn bản nghị luận, tính khẳng định và tính phủ định luôn song hành. Tính khẳng định gắn với nội dung thuyết phục người đọc tin vào sự đúng đắn của một luận đề, quan điểm, cách ứng xử, cách lựa chọn, niềm tin nào đó. Ngược lại, tính phủ định gắn với ý đồ phản bác những luận đề, quan điểm, cách ứng xử, cách lựa chọn, niềm tin mà tác giả cho là sai trái hoặc không phù hợp.

- Để tăng cường tính khẳng định hoặc phủ định cho văn bản nghị luận, người viết thường sử dụng nhiều biện pháp thuộc các cấp độ khác nhau như: từ ngữ, cú pháp, phép tu từ, lập luận.

I. NĂNG LỰC

Năng lực chung

Bài học góp phần phát triển năng lực chung.

- Tự chủ và tự học: Tự quyết định cách giải quyết vấn đề học tập, tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, giải quyết vấn đề học tập của bản thân và các bạn.

- Giao tiếp và hợp tác: Tăng cường khả năng trình bày, diễn đạt ý kiến, ý tưởng trước lớp, tổ nhóm học tập, tương tác tích cực với các bạn trong tổ nhóm, khi thực hiện nhiệm vụ hợp tác.

- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Chủ động đề ra kế hoạch học tập, thực hiện nhiệm vụ học tập cá nhân và nhóm học tập, xử lí linh hoạt sáng tạo các tình huống phát sinh khi thực hiện nhiệm vụ học tập.

Năng lực đặc thù

Năng lực ngôn ngữ (đọc – viết – nói và nghe); năng lực văn học.

- HS biết đọc hiểu văn bản thuộc thể loại tiểu thuyết

+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của tiểu thuyết hiện đại như: ngôn ngữ, diễn biến tâm lí, hành động của nhân vật,...

+ Phân tích được đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật, các chi tiết tiêu biểu và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm tiểu thuyết; phân tích và đánh giá được sự phù hợp của người kể chuyện, điểm nhìn trong việc thể hiện chủ đề của văn bản.

+ Nhận biết được những đặc điểm cơ bản của phong cách hiện thực trong tiểu thuyết và trong sáng tác văn học nói chung.

- HS nhận biết và phân tích được đặc điểm, tác dụng của biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ.

- HS biết viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.

- HS biết trình bày (dưới hình thức nói) kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.

II. PHẨM CHẤT

Biết góp phần xây dựng các giá trị sống chuẩn mực; hiểu và đồng cảm với những nỗi buồn đau thể hiện chiều sâu của nhân tính và khát vọng hướng tới sự hoàn thiện của con người.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- HS xem Clip không lời:

https://www.youtube.com/watch?v=5J0yWZZgT8o

- GV nêu yêu cầu:

Lấy nhân vật nữ làm trung tâm, hãy kể lại vắn tắt câu chuyện theo tưởng tượng của em.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS xem video, nghe câu hỏi, suy nghĩ trả lời.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV gọi 2-3 HS trả lời nhanh.

- HS khác lắng nghe, nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV dẫn vào bài: Người xưa cho rằng tiểu thuyết chính là “Ngôi nhà chữa lành cho linh hồn”. Những câu chuyện trong tiểu thuyết có thể giúp người đọc khám phá và học cách đối mặt với các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày. Câu chuyện thành công, thất bại, thích nghi, sự kiên trì vượt qua thử thách, nghịch cảnh của nhân vật chính là trí tuệ, những bài học kinh nghiệm quý báu và cảm hứng để truyền thêm động lực cho chúng ta đối mặt với cuộc sống của riêng mình. Vậy sức mạnh của tiểu thuyết đến từ đâu? Ngày hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về “Khả năng lớn lao của tiểu thuyết”.

Câu chuyện được kể theo trí tưởng tượng của HS

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV tổ chức trò chơi: Thử tài – Thách trí

- Thành phần: 2 đội chơi được cử chọn sau khi đọc Tri thức Ngữ văn khoảng 3 phút, mỗi đội 3 thành viên (ngồi ở 2 phía cánh gà chếch lên màn chiếu hoặc tivi để quan sát lời dẫn của MC và hệ thống từ ngữ gợi ý ở mỗi chủ đề liên quan)

- Cách thức thực hiện: Dưới sự dẫn dắt của MC, các đội tranh tài dưới dạng nhanh tay bấm chuông để trả lời bằng cách lựa chọn những từ ngữ thuộc chủ đề được nêu

- Luật chơi:

+ Sau khi MC đọc xong hệ thống từ ngữ liên quan đến chủ đề (gồm cả những từ ngữ gây nhiễu), hai đội chơi sẽ bấm chuông để trả lời.

+ Đội nào bấm chuông trước sẽ giành quyền trả lời

+ Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

+ GV hỗ trợ làm giám khảo phân định đúng sai

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS đọc Tri thức Ngữ văn và chọn cử người tham gia trò chơi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

2 đội chơi bắt đầu trò chơi theo sự dẫn dắt của MC

- Tiến hành: Thử tài – Thách trí

Các chủ đề gồm:

CĐ1: Tiểu thuyết: Tác phẩm tự sự quy mô lớn, tác phẩm sử thi hoành tráng, tác phẩm ngũ ngôn trường thiên, tác phẩm chương hồi.

Đáp án hiển thị đúng: Tác phẩm tự sự quy mô lớn, tác phẩm chương hồi.

CĐ2: Tiểu thuyết hiện đại: Thể hiện tư duy mới, mang tính hiện đại về đời sống, cách lí giải hiện đại về cuộc đời, tiếp cận các vấn đề công nghệ hiện đại, coi cuộc sống hiện đại là đề tài duy nhất.

Đáp án hiển thị đúng: Thể hiện tư duy mới, mang tính hiện đại về đời sống.

CĐ3: Cách nhìn cuộc sống trong tiểu thuyết hiện đại: góc độ suy tư, góc độ tâm tư, từ góc độ đời tư; thường ngày.

Đáp án hiển thị đúng: từ góc độ đời tư; thường ngày.

CĐ4: Nhân vật trong tiểu thuyết hiện đại: con người kì vĩ, phi thường, “con người nếm trải”, con người phức tạp về tính cách, tâm lí, con người kết tinh cho sức mạnh cộng đồng.

Đáp án hiển thị đúng: “con người nếm trải”, con người phức tạp về tính cách, tâm lí.

CĐ5: Kết cấu của tiểu thuyết hiện đại: sức mạnh chống kẻ thù xâm lăng, phản ánh xung đột gia đình, nhiều tầng lớp, đan xen nhiều bè ngôn ngữ, phản ánh sự xung đột giữa các ý thức xã hội.

Đáp án hiển thị đúng: nhiều tầng lớp, đan xen nhiều bè ngôn ngữ, phản ánh sự xung đột giữa các ý thức xã hội.

CĐ6: Hình thức của tiểu thuyết hiện đại: trạng thái biến đổi không ngừng, điển hình cho nghệ thuật tự sự, trạng thái bất biến, tổng hợp cao mọi kinh nghiệm nghệ thuật của thể loại văn học khác.

Đáp án hiển thị đúng: tổng hợp cao mọi kinh nghiệm nghệ thuật của thể loại văn học khác.

CĐ7: Phong cách hiện thực: cảm nhận chủ quan, coi trọng sự tưởng tượng, chú trọng thể hiện mối quan hệ giữa hoàn cảnh xã hội với sự hình thành tính cách con người.

Đáp án hiển thị đúng: chú trọng thể hiện mối quan hệ giữa hoàn cảnh xã hội với sự hình thành tính cách con người.

CĐ8: Nói mỉa: khẳng định, phủ định của phủ định, thể hiện thái độ mỉa mai hay sự đánh giá mang tính phủ định ngầm ẩn.

Đáp án hiển thị đúng: thể hiện thái độ mỉa mai hay sự đánh giá mang tính phủ định ngầm ẩn.

CĐ9: Nghịch ngữ: biện pháp tu từ, tính chất hai mặt, đối lập, hư cấu, tưởng tượng.

Đáp án hiển thị đúng: biện pháp tu từ, tính chất hai mặt, đối lập.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

GV nhận xét, tổng kết điểm của 2 đội chơi, khen thưởng hoặc đánh giá bằng điểm số, hệ thống, chốt kiến thức.

I. Tìm hiểu Tri thức Ngữ văn

1. Tiểu thuyết hiện đại

- Tiểu thuyết:

+ Tác phẩm tự sự quy mô lớn, nội dung đa dạng, bao quát phạm vi hiện thực rộng trên nhiều không gian, thời gian.

+ Chú ý đặc biệt tới đời tư, số phận con người cá nhân.

- Tiểu thuyết hiện đại:

+ Thể hiện tư duy mới, mang tính hiện đại về đời sống, phân biệt với tiểu thuyết cổ điển ra đời trước thời đại tư bản chủ nghĩa.

+ Các đặc điểm lớn:

++ Nhìn cuộc sống từ góc độ đời tư; thường ngày.

++ Nhân vật là “con người nếm trải”, con người phức tạp về tính cách, tâm lí.

++ Kết cấu nhiều tầng lớp, đan xen nhiều bè ngôn ngữ, phản ánh sự xung đột giữa các ý thức xã hội.

++ Tổng hợp cao mọi kinh nghiệm nghệ thuật của thể loại văn học khác.

2. Phong cách hiện thực

- Chú trọng thể hiện mối quan hệ giữa hoàn cảnh xã hội với sự hình thành tính cách con người.

- Miêu tả một cách chi tiết, “như thật” những hình ảnh hiện thực cuộc sống.

3. Nói mỉa và nghịch ngữ

- Nói mỉa: là biện pháp tu từ thể hiện thái độ mỉa mai hay sự đánh giá mang tính phủ định ngầm ẩn của người nói, người viết về sự vật, sự việc được đề cập.

- Nghịch ngữ: là biện pháp tu từ, ở đó người nói, người viết dùng một cụm từ gây ấn tượng mạnh làm nổi bật tính chất hai mặt của một tình thế, tâm trạng, hoặc phát lộ sự thật về đối tượng theo quan điểm của mình.

+ Nghĩa của nghịch ngữ đối lập với nghĩa của các cụm từ khác trong câu hoặc trong các câu khác gần kề.

+ Tác dụng: nhấn mạnh sự phát hiện mới hay cảm nhận, liên tưởng chủ quan của người nói, người viết về một đối tượng vốn có thể được nhìn nhận khác hẳn.

+ Nghịch ngữ thường xuất hiện trong nói mỉa.