Tài liệu ôn thi vào 10 Đọc hiểu và viết đoạn văn nghị luận về thể loại truyền kì, truyện ngắn

MỨC ĐỘ

CÁC DẠNG CÂU HỎI

NHẬN BIẾT

- Nhận biết được các chi tiết, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm.

- Nhận biết được người kể chuyện, ngôi kể trong truyện ngắn.

- Nhận biết được một số yếu tố của truyện ngắn như: đặc điểm ngôn ngữ (lời người kể chuyện, lời nhân vật, lời độc thoại, lời đối thoại); thủ pháp nghệ thuật; diễn biến tâm lí, hành động của nhân vật.

- Nhận biết được một số yếu tố của truyện truyền kì như: không gian, thời gian, cốt truyện, đề tài, nhân vật, ngôn ngữ, yếu tố kì ảo.

- Chỉ ra được những biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản: biện pháp tu từ.

THÔNG HIỂU

- Tóm tắt được cốt truyện.

- Giải thích ý nghĩa nhan đề văn bản.

- Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ có trong văn bản: biện pháp tu từ.

- Phân tích được các chi tiết, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm; lí giải được vai trò, ý nghĩa của những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản; lí giải vai trò, ý nghĩa của nhân vật với chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.

- Nêu được chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của văn bản; phân tích sự phù hợp giữa chủ đề, tư tưởng và cảm hứng chủ đạo trong văn bản.

- Phân tích được một số yếu tố của truyện truyền kì như: đề tài, nhân vật, ngôn ngữ,…

- Phân tích được tác dụng một số yếu tố của truyện ngắn (hiện đại) như: ngôn ngữ, diễn biến tâm lí, hành động của nhân vật,..

- Phân tích được quan điểm của người viết về lịch sử, văn hoá, được thể hiện trong văn bản.

VẬN DỤNG

- Đánh giá vai trò của yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì, liên hệ với vai trò của yếu tố này trong truyện cổ dân gian.

- Đặt tác phẩm trong bối cảnh sáng tác và bối cảnh hiện tại để đánh giá ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.

- Đánh giá được ý nghĩa, khả năng tác động của tác phẩm văn học đối với người đọc và tiến bộ xã hội theo quan điểm cá nhân.

- Vận dụng được kinh nghiệm đọc, trải nghiệm về cuộc sống và kiến thức văn học để đánh giá, phê bình văn bản truyện ngắn (hiện đại / hậu hiện đại), thể hiện được cảm xúc, suy nghĩ của cá nhân về tác phẩm.

- Vận dụng những hiểu biết về lịch sử, văn hóa để lí giải quan điểm của tác giả thể hiện trong tác phẩm.

- Vận dụng những hiểu biết về bối cảnh lịch sử để hiểu nội dung thông điệp của văn bản.

- Vận dụng những kiến thức về tác giả, tác phẩm để hiểu văn bản.

- Vận dụng những hiểu biết về tiếng Việt để hiểu văn bản.

- Nêu bài học hoặc ảnh hưởng của văn bản đối với cá nhân người đọc.

- Liên hệ, so sánh với một văn bản khác đã học hoặc đã đọc.

- Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5 - 10 dòng) ghi lại cảm xúc hoặc sự yêu thích của cá nhân về một chi tiết, câu chữ, hình ảnh, biện pháp nghệ thuật,... của văn bản.

Các dạng câu hỏi

Căn cứ trả lời

Xác định nhân vật chính/ nhân vật trung tâm

- Căn cứ vào đặc trưng của các kiểu nhân vật.

- Căn cứ vào cốt truyện, mối quan hệ giữa các nhân vật để xác định.

Xác định nhân vật kì ảo trong truyện truyền kì.

- Căn cứ vào đặc trưng của nhân vật kì ảo trong thể loại truyền kì

Chỉ ra trình tự sắp xếp các các sự việc trong tác phẩm.

- Xác định các sự việc trong văn bản.

- Trả lời cho những câu hỏi: Các sự việc đầu tiên trong văn bản diễn ra ở thời điểm nào trong cuộc đời nhân vật? Các sự việc có được sắp xếp theo trình tự thời gian không?

Xác định đặc điểm hình thức ngôn ngữ được sử dụng trong tác phẩm.

- Căn cứ vào đặc điểm của các hình thức ngôn ngữ: ngôn ngữ gián tiếp; ngôn ngữ nửa trực tiếp; ngôn ngữ độc thoại; ngôn ngữ độc thoại nội tâm; ngôn ngữ đối thoại;...

Xác định chi tiết tạo ra bước ngoặt thay đổi cuộc đời của nhân vật.

- Căn cứ các sự việc chính của câu chuyện.

- Nhận diện được sự thay đổi cuộc đời của nhân vật từ câu chuyện.

Liệt kê những hành động của nhân vật trong tác phẩm.

- Căn cứ vào các chi tiết miêu tả hành động của nhân vật

Xác định đề tài của tác phẩm.

- Căn cứ vào không gian, thời gian câu chuyện diễn ra.

- Căn cứ nhân vật được kể trong khung không gian, thời gian đó.

Các dạng câu hỏi

Cách làm

Nêu ý nghĩa của chi tiết... trong tác phẩm.

- Xác định chi tiết khắc họa điều gì?

- Tìm hiểu ý nghĩa của chi tiết:

+ Khắc hoạ nhân vật.

+ Tạo sự phát triển cho câu chuyện.

+ Thể hiện tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm.

+ Thể hiện tài năng nghệ thuật của tác giả.

Nhân vật...hiện lên như thế nào trong đoạn trích/ văn bản?

– Căn cứ để xác định tính cách và phẩm chất của nhân vật:

+ Đặt nhân vật vào từng tình huống, sự việc, các mối quan hệ.

+ Tìm các chi tiết khắc hoạ: lời nói, cử chỉ, hành động của nhân vật.

– Rút ra những nhận xét về số phận, cuộc đời; tính cách, phẩm chất của nhân vật trong từng lĩnh vực, từng mối quan hệ.

Nêu ý nghĩa của trình tự sắp xếp các sự việc trong tác phẩm.

- Xác định các sự việc chính và trình tự sắp xếp của các sự việc trong tác phẩm: theo trật tự thời gian hay đảo trật tự thời gian?

- Nêu ý nghĩa:

+ Ý nghĩa trong việc khắc họa hình tượng nhân vật.

+ Ý nghĩa trong việc nhấn mạnh sự việc không diễn ra theo thời gian.

+ Ý nghĩa trong việc tạo nên sự độc đáo cho tác phẩm, thể hiện tài năng nghệ thuật của nhà văn.

Nêu chủ đề của tác phẩm.

- Chủ đề là vấn đề chính mà văn bản biểu đạt (là vấn đề chủ yếu, trung tâm, là phương diện chính yếu của đề tài).

- Cách làm:

+ Căn cứ vào hình tượng nhân vật chính;

+ Căn cứ vào câu chuyện được kể: cảnh ngộ, biến động dữ dội, khác thường;

+ Căn cứ một số lời phát biểu của người kể chuyện hoặc nhân vật trong truyện.

+ Căn cứ vào nhan đề của truyện

+ Trả lời câu hỏi: Tác phẩm muốn tập trung miêu tả/khắc họa vấn đề chủ yếu gì của đối tượng được miêu tả?