Bài tham luận ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong dạy học

THAM LUẬN

Ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong dạy học

Kính thưa Đoàn Chủ tịch!

Kính thưa quý vị đại biểu, cùng toàn thể hội nghị!

Trong những năm gần đây, công nghệ thông tin đã trở thành một phương tiện quan trọng hỗ trợ giáo viên tổ chức dạy học, khai thác học liệu, kiểm tra đánh giá và tăng cường tương tác với học sinh. Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhiều cơ hội để giáo viên thiết kế bài học trực quan, cá thể hóa nhiệm vụ học tập và hỗ trợ học sinh tiếp cận những phương thức học tập mới.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong nhà trường cần được đặt trong yêu cầu thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục. Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT là văn bản ban hành Chương trình giáo dục phổ thông; việc ứng dụng công nghệ vì vậy phải phục vụ yêu cầu cần đạt của môn học và hoạt động giáo dục, chứ không chạy theo số lượng phần mềm hay công cụ sử dụng.

Đặc biệt, trong năm học 2026–2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định 2422/QĐ-BGDĐT ngày 18/8/2026 về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông. Khung này xác định giáo dục AI dựa trên bốn mạch chính gồm tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, các kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI; trong đó học sinh tiểu học chủ yếu được trải nghiệm các ứng dụng AI đơn giản, trực quan, bước đầu nhận biết vai trò của AI, đồng thời hình thành ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân và tôn trọng bản quyền.

1. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong dạy học

Qua thực tế giảng dạy có thể nhận thấy, việc sử dụng công nghệ thông tin trong nhà trường đã có nhiều chuyển biến tích cực. Giáo viên đã sử dụng trình chiếu, hình ảnh, video, học liệu điện tử, các công cụ kiểm tra trực tuyến và nhiều phương tiện hỗ trợ khác để làm cho giờ học sinh động hơn. Một số giáo viên cũng bắt đầu sử dụng AI để xây dựng câu hỏi, tạo hình ảnh minh họa, thiết kế trò chơi, xây dựng tình huống học tập hoặc hỗ trợ chuẩn bị học liệu.

Tuy nhiên, việc ứng dụng vẫn còn một số vấn đề cần quan tâm. Một bộ phận giáo viên sử dụng công nghệ chủ yếu để trình chiếu nội dung, trong khi mức độ tương tác và phát huy hoạt động của học sinh chưa cao. Việc sử dụng AI đôi khi mới dừng ở khâu tạo văn bản, hình ảnh hoặc câu hỏi mà chưa thực sự gắn với mục tiêu bài học và yêu cầu cần đạt.

Đối với học sinh tiểu học, vấn đề càng cần được nhìn nhận thận trọng. Các em rất hứng thú với những hình ảnh, trò chơi, video và công cụ thông minh nhưng khả năng phân biệt thông tin đúng – sai, nhận biết nội dung không phù hợp và bảo vệ thông tin cá nhân còn hạn chế. Nếu giáo viên chỉ hướng dẫn học sinh “biết sử dụng AI” mà chưa hướng dẫn “sử dụng AI đúng cách” thì công nghệ có thể trở thành công cụ làm giảm sự chủ động, khả năng suy nghĩ và tính trung thực trong học tập.

Khung giáo dục AI mới cũng đặt trọng tâm vào vấn đề này: ở tiểu học, học sinh cần được làm quen và trải nghiệm AI dưới sự hướng dẫn, giám sát cần thiết; đồng thời hình thành ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng bản quyền và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

2. Một số giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin và AI có thể thực hiện ngay trong nhà trường

Trước hết, cần thống nhất quan điểm: ứng dụng công nghệ không phải để làm cho tiết học “nhiều công nghệ hơn”, mà để giải quyết một vấn đề cụ thể của hoạt động dạy học. Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu bài học, sau đó mới lựa chọn công cụ phù hợp. Nếu một hoạt động có thể tổ chức hiệu quả bằng bảng, phiếu học tập hoặc thảo luận nhóm thì không nhất thiết phải sử dụng AI.

Thứ hai, sử dụng AI để hỗ trợ giáo viên chuẩn bị học liệu nhưng giáo viên phải là người kiểm duyệt cuối cùng. Chẳng hạn, khi dạy Tiếng Việt, giáo viên có thể sử dụng AI để gợi ý câu hỏi đọc hiểu, xây dựng tình huống hoặc tạo hình ảnh minh họa; khi dạy Toán có thể nhờ AI đề xuất thêm các bài toán gắn với thực tế. Sau đó giáo viên kiểm tra nội dung, điều chỉnh ngôn ngữ, số liệu và mức độ khó trước khi đưa vào lớp. Tuyệt đối không sử dụng nguyên kết quả do AI tạo ra khi chưa kiểm chứng.

Thứ ba, sử dụng công nghệ để tăng cơ hội cho học sinh được hoạt động. Thay vì giáo viên trình chiếu toàn bộ kiến thức, có thể thiết kế một hình ảnh, đoạn video ngắn hoặc trò chơi tương tác để học sinh quan sát, dự đoán, thảo luận rồi tự rút ra kiến thức. Ví dụ, trong một bài học về môi trường, giáo viên có thể cho học sinh quan sát các hình ảnh do AI hỗ trợ tạo dựng, yêu cầu các nhóm phát hiện hành vi đúng – sai, giải thích nguyên nhân và đề xuất cách xử lý. Khi đó công nghệ chỉ đóng vai trò tạo tình huống, còn hoạt động tư duy vẫn thuộc về học sinh.

Thứ tư, từng bước hình thành cho học sinh kỹ năng kiểm chứng thông tin do AI cung cấp. Đây là nội dung rất thiết thực trong năm học này. Giáo viên có thể tổ chức những hoạt động đơn giản như “AI nói đúng hay sai?”, đưa ra một câu trả lời do AI tạo ra rồi yêu cầu học sinh đối chiếu với sách giáo khoa, tài liệu giáo viên cung cấp hoặc kiến thức đã học. Với học sinh lớp 4, lớp 5, có thể hướng dẫn các em đặt câu hỏi: Thông tin này có chắc chắn không? Có nguồn nào kiểm chứng không? Nếu chưa biết thì cần hỏi ai?

Thứ năm, đưa nội dung an toàn và đạo đức AI vào những tình huống gần gũi với học sinh. Không cần biến thành một bài học nặng về lý thuyết. Giáo viên có thể đặt những câu hỏi rất cụ thể: “Em có nên đưa ảnh của bạn lên một công cụ AI khi chưa được bạn đồng ý không?”, “Có nên nhập họ tên, địa chỉ, số điện thoại của mình vào một ứng dụng không?”, “Nếu AI tạo ra một bức tranh giống sản phẩm của người khác thì chúng ta cần làm gì?”. Qua những tình huống như vậy, học sinh hình thành thói quen bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng sản phẩm của người khác và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Đây cũng là những yêu cầu được xác định trong Khung nội dung giáo dục AI cấp tiểu học.

............................................................................................